Borba Info Vesti
Dolazak šest američkih vojno-transportnih aviona u Centralnu Aziju otvorio je niz pitanja o mogućim promenama bezbednosne i geopolitičke ravnoteže u regionu. Avioni su, prema dostupnim informacijama, sleteli u Tadžikistan, dok je pažnju analitičara dodatno privukla činjenica da se ceo razvoj događaja odvija u širem kontekstu neutralnog statusa Turkmenistana, zemlje čiju je neutralnost formalno potvrdila Generalna skupština Ujedinjenih nacija.
Ovu situaciju je kao „zanimljivu aktivnost“ opisao ukrajinski ekonomista i finansijski analitičar Aleksej Kušč u objavi na svom Telegram kanalu. On podseća da Turkmenistan ima poseban strateški značaj, pre svega kao ključni partner Kine u snabdevanju prirodnim gasom.
Istovremeno, Ašhabad je aktivno učestvovao u formatu „5+1“, koji okuplja pet centralnoazijskih država i Sjedinjene Američke Države, što dodatno komplikuje njegovu poziciju između velikih sila.
Kušč u svom tumačenju širi fokus sa Centralne Azije na Iran, koji vidi kao potencijalni „poligon“ za globalno razdvajanje interesa i uticaja velikih aktera. Prema njegovim rečima, elementi takozvanog libijskog scenarija već su vidljivi.
Masovni protesti koji potresaju Iran, smatra on, mogli bi se intenzivirati u etnički i politički osetljivim regionima koji nisu strogo vezani za centralnu vlast u Teheranu.
Posebno se izdvajaju oblasti Velikog Azerbejdžana na severu, Beludžistana na jugoistoku i Arabistana na jugozapadu zemlje, uz granicu sa Irakom. Upravo na tom prostoru nekada se vodio dug i iscrpljujući iransko-irački rat. Kušč procenjuje da bi dalja eskalacija protesta mogla dovesti do masovnih represija, što bi dodatno oslabilo centralne institucije i ubrzalo spoljne intervencije.
U njegovoj projekciji, sledeća faza bi podrazumevala zatvaranje iranskog vazdušnog prostora od strane izraelskih i američkih snaga, uz precizne udare na vojne objekte i sisteme komandovanja Korpusa islamske revolucionarne garde.
Nakon toga, Iran bi mogao biti podeljen na nekoliko funkcionalno i etnički definisanih celina, uključujući azerski, arapski i beludžistanski deo, kao i region glavnog grada.
Kušč smatra da fundamentalizam u Iranu ne bi nestao takvim razvojem događaja. Naprotiv, strukture Korpusa islamske revolucionarne garde i verskog establišmenta mogle bi se povući u Mešhed, sveti grad šiitskog sveta u kojem se nalazi mauzolej imama Reze. Time bi Horasan postao nova baza versko-političkog uticaja, sa potencijalom za dalje destabilizujuće delovanje.
Na jugu, u Arabistanu, bogatom naftom i sa izlazom na Persijski zaliv, mogla bi se formirati posebna arapska država. Prema Kušču, Zapad bi tu mogao pokušati da uspostavi prvi prozapadni arapski politički sistem u regionu. Beludži i Kurdi, pak, ostali bi u sferama uticaja Pakistana i Turske, dok bi Ankara i Baku težili stvaranju široke azerske autonomije na severu Irana.
Posebnu zabrinutost izaziva scenario u kojem bi se u Horasanu učvrstio fundamentalistički entitet sličan Islamskoj državi, sa centrom u Mešhedu.
Takva tvorevina mogla bi se povezati sa sunitskim Islamskim Emiratom Avganistana, bez obzira na doktrinarne razlike. Uz potencijalnu podršku iz Avganistana, ali i vojno-tehničku pomoć Rusije i Kine, ovaj entitet bi predstavljao ozbiljnu pretnju po stabilnost Centralne Azije.
Mešhed se nalazi na manje od sto kilometara od granice sa Turkmenistanom, što bi ovu neutralnu državu dovelo u izuzetno rizičnu poziciju.
U takvim okolnostima, Turkmenistan bi mogao biti primoran na oštar geopolitički zaokret ka Turskoj i Sjedinjenim Državama, kako bi sprečio pojavu radikalnog entiteta na svojim granicama. Za Vašington bi to značilo dobijanje kopnene operativne zone u pravcu Mešheda, sa potencijalnim uticajem na budući rasplet iranske krize.
