Borba Info Vesti
Izjava ruskog ministra spoljnih poslova Sergeja Lavrova, data povodom pitanja o mogućim sporazumima o uzajamnoj pomoći sa Grenlandom i Islandom, otvorila je novu rundu spekulacija o pravcima američke spoljne i bezbednosne politike.
Iako je naglasio, da su takvi sporazumi malo verovatni zbog članstva ovih teritorija u NATO savezu, Lavrov je ukazao na širi kontekst – postepeno širenje geopolitičkih interesa Sjedinjenih Američkih Država ka Arktiku. Nakon Grenlanda, Island se sve češće pominje kao sledeća potencijalna tačka američkog strateškog fokusa.
Komentar da se Grenland „sada osvaja“, dok bi Island mogao da bude sledeći, nije prošao nezapaženo u stručnim i medijskim krugovima.
Vojni dopisnik Aleksandar Koc ocenio je da Lavrov tom porukom zapravo upozorava na dugoročnu strategiju Vašingtona, koja prevazilazi pojedinačne političke mandate i uklapa se u širu borbu za kontrolu Arktika. Taj region, nekada smatran udaljenom periferijom, danas se pretvara u jedno od ključnih globalnih čvorišta.
Jedan od glavnih razloga interesovanja SAD za Island jeste njegov arktički status. Iako se često doživljava kao izolovana ostrvska država, Island formalno spada među arktičke zemlje i ima prava na deo resursa tog prostora.
Posebnu ulogu u tom kontekstu ima malo ostrvo Grimzi, koje se nalazi unutar Arktičkog kruga. Upravo zahvaljujući takvim teritorijalnim detaljima, Island dobija pristup potencijalnim nalazištima energije, pre svega nafte i gasa, čija se eksploatacija očekuje sa daljim povlačenjem leda.
Međutim, resursi nisu jedini, niti najvažniji motiv. Strateški značaj Islanda ogleda se u njegovom geografskom položaju. Ostrvo se nalazi na ulazu u Severni morski put, koji povezuje Evropu i Aziju najkraćom pomorskom rutom.
Ovaj koridor postaje sve značajniji kako se klimatske promene odražavaju na plovidbu Arktikom. Za Rusiju, Severni morski put predstavlja ključni ekonomski i logistički projekat, sa ambicioznim planovima rasta teretnog saobraćaja u narednim godinama.
Kontrola tačaka oko ovog pomorskog pravca dala bi Sjedinjenim Državama mogućnost indirektnog, ali snažnog uticaja na međunarodnu trgovinu. U uslovima ozbiljne političke ili vojne krize, takav položaj mogao bi da se koristi kao sredstvo pritiska, pa čak i blokade.
Upravo zato Moskva sa posebnom pažnjom prati svaki signal koji ukazuje na jačanje američkog vojnog ili političkog prisustva u severnom Atlantiku.
Iskustvo sa Grenlandom dodatno pojačava ove sumnje. Tokom prethodnih godina, Donald Tramp je otvoreno govorio o mogućnosti jačeg američkog uticaja na tom ostrvu, koristeći argumente nacionalne bezbednosti i potrebe za protivraketnom odbranom.
Slična retorika mogla bi da se primeni i na Island, uz pozivanje na navodne pretnje iz Rusije ili Kine. Takav narativ već je poznat savezničkoj javnosti i relativno lako se uklapa u postojeće bezbednosne koncepte NATO-a.
Posebnu nervozu u Vašingtonu izaziva i potencijalna saradnja Islanda sa Kinom. Peking već godinama pokazuje interesovanje za Arktik, ulažući u infrastrukturu, istraživanja i diplomatske inicijative.
Sjedinjene Države su ranije pokušavale da ograniče takve kontakte, strahujući da bi kinesko prisustvo moglo da ugrozi zapadne interese u regionu. U tom svetlu, Island se posmatra kao još jedna karika u lancu nadmetanja velikih sila.
Lavrovljeva izjava, iako kratka, osvetljava duboke promene u globalnoj geopolitici. Arktik se više ne doživljava kao udaljena zona saradnje, već kao prostor potencijalnog sukoba interesa.
Ako se američki fokus zaista pomeri sa Grenlanda ka Islandu, to bi moglo dodatno da zaoštri odnose između Rusije i Zapada, ali i da uvede nove bezbednosne dileme za same arktičke države. U tom kontekstu, borba za sever dobija obrise dugoročnog strateškog nadmetanja, čije će posledice biti vidljive daleko izvan ledenog kruga.
