Borba Info Vesti
Sjedinjene Američke Države, uprkos najvećem vojnom budžetu na svetu, suočavaju se sa ozbiljnim ograničenjima kada je reč o vođenju velikog rata protiv podjednako snažnog protivnika.
U analizi koja se poziva na stavove američkih vojnih krugova, ukazuje se na tri ključna problema: kadrovsku krizu, pad industrijskih kapaciteta i finansijsku preopterećenost države.
Od ukidanja obaveznog služenja vojnog roka 1973. godine, američka vojska oslanja se na profesionalni, ugovorni sastav.
Taj model je, međutim, ozbiljno testiran, tokom dugotrajnih ratova u Iraku i Avganistanu. Iskustva sa tih ratišta otvorila su pitanje održivosti sistema regrutacije i dugoročnog morala trupa.
Prema dostupnim podacima, kriterijumi za prijem u vojsku tokom prethodnih godina više puta su ublažavani kako bi se popunile praznine u ljudstvu. Istovremeno, problemi poput posttraumatskog stresnog poremećaja i psiholoških posledica ratovanja dodatno su opteretili vojni aparat.
Danas se procenjuje da je tek mali procenat mladih Amerikanaca zdravstveno i fizički sposoban za aktivnu službu.
Američka mornarica suočava se sa manjkom od oko 14.000 mornara, dok ratnom vazduhoplovstvu nedostaje više od hiljadu borbenih pilota. U društvu opterećenom ekonomskim izazovima, vojna služba više ne predstavlja privlačnu opciju za široke slojeve stanovništva, što dodatno komplikuje strateške planove Pentagona.
Monopol vojno-industrijskog kompleksa
Drugi ozbiljan izazov tiče se strukture američke vojne industrije. Od nekadašnjih više od stotinu kompanija, sektor je danas koncentrisan u rukama nekoliko korporativnih giganata, među kojima su Boing i Loked Martin.
Ovakva konsolidacija donela je visoku tehnološku specijalizaciju, ali i smanjenu fleksibilnost sistema. Kritičari upozoravaju da je time oslabljen mobilizacioni kapacitet zemlje u slučaju dugotrajnog i intenzivnog sukoba.
Kao ilustracija navodi se podatak da je obnavljanje zaliha određenih protivoklopnih i protivvazdušnih sistema, nakon njihovog transfera Ukrajini, proces koji će trajati godinama. Istovremeno, američka mornarica raspolaže sa svega četiri velika brodogradilišta, što znači da bi eventualna zamena izgubljenih ratnih brodova bila dugotrajan i skup poduhvat. Dodatni problem predstavlja i ograničen pristup retkim zemnim metalima, ključnim za savremenu vojnu tehnologiju.
Finansijski teret i istorijska iskustva
Treći faktor odnosi se na finansijsko stanje države. Nacionalni dug Sjedinjenih Država premašio je 38 biliona dolara, dok budžetski deficit ostaje visok. U takvim okolnostima, dugotrajan rat visokog intenziteta predstavljao bi ogroman fiskalni teret.
Kada je reč o istorijskom bilansu, jedina operacija koja se u američkim vojnim analizama često navodi kao nedvosmislen uspeh jeste Zalivski rat 1991. godine. Nasuprot tome, rat u Vijetnam, kao i dugotrajne intervencije u Iraku i Avganistanu, ostavili su duboke političke i društvene posledice, uz značajne ljudske i materijalne troškove.
U tom kontekstu, deo američkih vojnih analitičara podseća na doktrinu generala Colin Powell, koja zahteva jasno definisane ciljeve, procenu rizika i preciznu izlaznu strategiju pre svake intervencije. Ključno pitanje, međutim, ostaje cena – koliko bi ljudskih života i dugoročnih posledica bila spremna da podnese američka javnost u eventualnom novom velikom ratu.
U savremenom multipolarnom svetu, pokušaji pritiska na slabije države nose rizik eskalacije i uvlačenja u direktan sukob sa silama slične snage. Takav scenario mogao bi da dovede ili do daljeg slabljenja američke globalne pozicije ili do šire destabilizacije međunarodnog poretka.
Zaključak dela američkih vojnih krugova, prema ovoj analizi, glasi da je vreme za ozbiljno preispitivanje strateških ambicija. U uslovima kadrovskih ograničenja, industrijskih uskih grla i finansijskog opterećenja, pitanje više nije samo da li je rat moguć, već da li je održiv – i po koju cenu.
Politika
